Program stranke

Na sjednici Skupštine Stranke za Sandžak, održanoj 30. avgusta 2009. godine u Novom Pazaru, a na osnovu člana 13. Zakona o političkim strankama, usvojen je

 

P  R  O  G  R  A  M

S t r a n k e  z a  S a n dž a k

 

Uvod

 

Stranka za Sandžak je politička organizacija građana slobodno i dobrovoljno udruženih osnovana radi ostvarivanja političkih ciljeva demokratskim oblikovanjem političke volje građana i učešćem na izborima.

 

Program Stranke se zasniva na univerzalnim idejama slobode, jednakosti i poštovanja ljudskih prava, te prihvatanja  principa, koji su temelj političke kulture savremene  demokratije.

 

Ljudi su po prirodi različiti, a u društvenim odnosima i pravima treba da budu jednaki. To je suština bogatstva egzistencije čovjeka i čovječanstva, zato ljudi mogu biti sretni samo u društvu koje poštuje i ostvaruje slobode raznolikosti ljudskog djelovanja, te na njima temelji život zajednice, odbacujući svaku isključivost i krajnost. Upravo ove ideje i principi otvaraju mogućnost građanima da prosperitetno žive prihvatajući jedinstvo u razlikama i razvijajući se u uzajamnosti kroz praksu i istoriju.

Ova programska orijentacija markira opšte naznake osnovnih tema, kao generalnu ideju i osnovni stav. Svaka oblast – politika i društveni odnosi, privreda, socijalna politika, kultura, nauka, mas mediji, školstvo, zdravstvo, komunalna infrastruktura, biće ukratko naznačene u programu.

 

Demokratski preobražaj

 

Srbija kao višenacionalna, višereligijska zajednica, zbog svoje višekulturne strukturiranosti, upućena je na uspostavljanje i razvijanje demokratskog sistema, kao optimalnog modela svog postojanja i prosperitetnog razvoja. Prije svega, država mora uspostaviti institucije, propise i standarde koji je približavaju modelu savremenih prosperitetnih i demokratskih država Evrope. Naravno, to podrazumijeva novi politički ambijent i stvaranje određenih pretpostavki, kako bi uopšte otpočeo proces demokratskog društvenog i ekonomskog razvoja. U tom procesu ustavna rekonstrukcija, prvenstveno unutrašnje ustrojstvo drzave, zasnovano na demokratskim principima, prioritetno je pitanje. Ustavna i zakonska rješenja trebaju biti usklađena sa savremenim pravnim i civilizacijskim standardima, naročito u sferi ljudskih sloboda, zaštite građanskih i manjinskih prava, parlamentarizma, odgovornosti vlasti i vladavine prava. Ovim aktima jasno treba predvideti decentralizaciju i regionalizaciju zemlje. Istovremeno, moraju se jasno definisati odnosi, status i ingerencije administrativno-teritorijalnih i političkih jedinica (autonomne regije, republike i sl.) koje tvore državu, s tim da država u svakoj varijanti unutrašnjeg ustrojstva, mora imati atribute potpune državnosti.

 

U prvoj fazi procesa demokratizacije, Stranka daje posebnu važnost ukidanju negativnih i diskriminatorskih i donošenje novih zakona, koji pospješuju efikasne institucije. To se odnosi i na ukidanje postojećih i donošenje novih izbornih zakona, kojima će se uvažiti evropski standardi i procedura za sprovođenje slobodnih i poštenih izbora, s tim da se manjinskim narodima, poštujući princip pozitivne diskriminacije, omogući djelotvorno učešće u vlasti na državnom nivou.

 

Donošenje novog Zakona o lokalnoj samoupravi, kojim bi bila provedena naglašena decentralizacija, zatim Zakona o vojsci i policiji, kojim bi bila predviđena profesionalizacija i modernizacija vojske, a stručnost i obučenost policije, te donošenje novog Krivičnog zakona i Zakona o krivičnom postupku, samo su dio karakterističnih zakona bitnih za proces demokratskog preobražaja.

 

Stranka za Sandžak, kao Stranka bošnjačke nacionalne zajednice, svoje političko djelovanje posebno usmjerava na predstavljanje i zastupanje interesa Bošnjaka, kao i na zaštitu i unapređenje njihovih prava u skladu sa ustavom, zakonom i međunarodnim standardima.

 

Imajući u vidu naprijed rečeno, Stranka smatra da Srbija može dostići potpun demokratski preobražaj ako odlučno prihvati i u Ustav i zakonska rješenja ugradi:

- savremene ideje i principe građanske demokratije;

- decentralizaciju vlasti uz jasnu nadležnost pojedinih nivoa vlasti,

- zajamčene političke slobode svih građana bez obzira na njihovu nacionalnu, vjersku i drugu pripadnost;

- zaštitu ljudskih prava i sloboda po najvišim međunarodnim standardima;

- mehanizme koji će omogućiti zaštitu prava i sloboda, 

- zajamčen obrazovno-kulturni razvoj bošnjačke nacionalne zajednice;

- ravnopravnost jezika i pisma bošnjačke zajednice, kao manjinskog naroda sa jezikom i pismom većinskog naroda;

- punu slobodu javne riječi;

- autonomiju vjerskih zajednica i sekularan pristup u organiziranju i funkcionisanju državne vlasti;

- depolitizaciju i dezideologizaciju vojske, policije i sudstva;

- odgovornost vlasti i vladavinu prava,

- parlamentarnu kontrolu nad vojskom, policijom i službama bezbjednosti;

- podjelu vlasti na zakonodavnu, sudsku i izvršnu;

- osnovne predpostavke tržišne ekonomije i slobodne poduzetničke inicijative;

- socijalnu sigurnost građana.

Osim toga, Stranka ističe da demokratskom preobražaju, miru i stabilnosti u regionu u znatnoj mjeri mogu pomoći dobri sveukupni odnosi sa susjednim državama, koji moraju biti bazirani na uzajamnom poštovanju suvereniteta, nepovredivosti teritorijalnog integriteta i političke nezavisnosti. Stranka poseban značaj pridaje zalaganju za princip jednakih uzajamnih odnosa i veza Srbije i Bosne i Hercegovine,  zbog znatnog broja Srba u Bosni i Hercegovini i Bošnjaka u Srbiji.

 

Stranka će se aktivno zalagati za povezivanje države sa svijetom, jer politička, ekonomska, naučno-tehnička i drugi vidovi saradnje i povezivanja sa inostranstvom moraju biti strateške odrednice razvoja i napretka drzave.

 

Definisanje ustavnopravnog statusa Bošnjaka i statusa Sandžaka

 

Stranka za Sandžak će se zalagati da Sandžak bude moderna evropska regija. Rješenje ustavno-pravnog statusa Bošnjaka i statusa Sandžaka za drzavu bi imalo veliki značaj. Svakako, rješenje tog pitanja u procesu demokratizacije i decentralizacije, značilo bi da država dostiže visok stepen demokratije i poštovanja standarda i principa koji važe u demokratskim državama. To nikako za državu ne može predstavljati manjkavost, kako je to diktatorski i autoritarni Miloševićev režim tretirao i javnosti predstavljao. Naime, u mnogim demokratskim državama postoje različite vrste autonomija u kojima nacionalne zajednice, manjinski narodi, bez obzira na njihovu brojnost, uživaju prava i slobode po najvišim međunarodnim demokratskim standardima. Takve države slove za najdemokratskije među demokratskim državama. Kao ilustracija može poslužiti primjer Olanda (Aland) u Skandinaviji, tačnije u Švedskoj, zatim Tirol i sl. Stoga, Stranka će se, poštujući međunarodno-pravna dokumenta i praksu u demokratskim državama, zalagati za rješenje ustavnopravnog i političkog statusa Bošnjaka i statusa Sandžaka kao posebne političko-teritorijalne jedinice, odnosno moderne evropske regije u okviru države.

Autonomiju bi uživali svi građani Sandžaka, bez obzira na njihove razlike, a odgovarajućim političko-pravnim dokumentima, uključujući i mehanizam nadzora, bi se obezbijedila potpuna zaštita njihovih prava i sloboda.

 

Ekonomski razvoj

 

U periodu komunističke i postkomunističke vladavine, diktatura, nasilje, totalitarizam, majorizacija i dogmatska isključivost su karakterisali Srbiju, što je imalo ogromne negativne posljedice po ekonomiju, državu i građane. Stoga, neophodne su korjenite ekonomske promjene i ekonomski preobražaj, a to predstavlja uslov trajnog mira i stabilne demokratije. Ekonomske reforme podrazumijevaju donošenje kratkoročnih i dugoročnih planova i programa, koji će realno i po svjetskim cijenama valorizovati naše sposobnosti i efikasnost privređivanja i plasiranja na domaće i strano tržište roba, radova i usluga.

 

Razvojni planovi i programi, odnosno program reformi moraju obuhvatiti: stočarstvo i poljoprivredu, drvno-prerađivačku, kožarsko-tekstilnu industriju i druge lake grane industrije, zatim hidroenergetiku, tešku industriju, rudarsku proizvodnju, građevinsku industriju i sl., s tim da se veliki industrijski kompleksi moraju prestruktuirati i usmjeriti na manje kapacitete, uz primjenu novih naučno-tehnoloških dostignuća. Pri tome se nikako ne smije gubiti iz vida neophodnost zaštite životne sredine.

 

U okviru razvojnih programa svoje mjesto moraju imati oni programi koji se odnose na poboljšanje saobraćajne, elektro-energetske i telekomunikacione infrastrukture.

Stranka smatra da se, uz primjenu ovih ideja, može osjetno poboljšati životni standard građana i povećati uposlenost. Dakle, osnovni uslovi i principi za izgradnju demokratskog privrednog sistema, za čije ostvarivanje će se Stranka zalagati, su:

- programska, tehnološka i finansijska transformacija privrednog sistema,

- izgradnja države i pravnog sistema koji će garantovati ličnu i imovinsku sigurnost svih građana, slobodu preduzetništva, potpunu slobodu na zakonu zasnovane privatne inicijative, potpuno slobodno kretanja roba, kapitala i ljudi,

- otvorenost za saradnju na naučno-tehničkom i privrednom području sa svim demokratskim društvima u svijetu,

- prilagođavanje institucija, standarda i privrednog sistema – sistemima koji važe u državama Evropske unije,

- ekonomska saradnja sa državama, bivšim jugoslovenskim republikama,

- izgradnja tržišnih institucija, banaka, trgovačkh institucija, berzi za tržišno privređivanje.

U cilju suzbijanja korupcije, pravnim regulativama treba predvidjeti adekvatne sankcije za sve eventualne zloupotrebe i malverzacije.

 

Ekonomija diktira stanje u gotovo svim oblastima života, posebno u oblastima kao što su socijalna politika, zdravstvo, kultura, obrazovanje, nauka i nadgradnja uopšte. Visok standard garantuje ukupnu stabilnost svake države, pa time i razvoj pomenutih oblasti.

 

Socijalna i zdravstvena politika zavise od transformisanja i jačanja fondova iz kojih se ove oblasti finansiraju. Posebna pažnja se mora usmjeriti na najugroženije kategorije građana (nezaposlene, penzionere, siromašne) koje moraju imati odgovarajuća osiguranja. Do bitnijeg oživljavanja privrede treba formirati specijalne fondove kojima bi se premostile teškoće. Fond bi se koristio za kratkoročno poboljšanje zdravstvenih usluga i socijalnih davanja, do momenta povećanja društvenog proizvoda, odnosno dok se ne omoguće sopstvena budžetska sredstva za razvoj ovih oblasti.

Fond se može jednim dijelom formirati po osnovu prodaje državnog kapitala u zemlji, dijelom od priloga stranih donatora, zatim iz kredita međunarodnih finansijskih institucija. Ovakav stav Stranke je opravdan, jer bez takvog fonda, u početnoj fazi preobražaja društvenog i privrednog sistema može doći do socijalnih i političkih pritisaka koji mogu postati neodrživi.

 

Postizanje socijalne sigurnosti građana uspostavljanjem odgovarajućih prava na zdravstvenu zaštitu, školovanja, penzijsku i invalidsku zaštitu, kao i druge oblike zaštite i materijalnog obezbeđenja djece i starih osoba je bitan uslov ukupne stabilnosti u svakoj državi.

U sistemu obrazovanja i vaspitanja treba definisati takve metode rada koji će poštovati moralna načela, korespondirati sa zadacima što ih postavlja civilizacijsko okruženje i ujedno uvažavati vrijednosti vlastite tradicije i njenu univerzalnu duhovnost. Ukoliko školski sistem nije postavljen na tim osnovama, već ispunjava zahtjeve isključivo većinskog naroda, praksa pokazuje da se u višenacionalnim državnim zajednicama, u pojedinim periodama, javljaju procesi asimilacije. Istovremeno se javljaju radikalni otpori tom procesu koji narušavaju društvenu stabilnost.

Školski sistem, od vrtića do univerziteta, stvara osnovu na kojoj se proizvode profesije bitne za obnavljanje i unapre|enje zajednice. Mladima treba otvoriti perspektive života i motivisati ih za školovanje mnogo više nego što je do sada bio slučaj, posebno zbog nepotrebnih nagomilavanja i obimnosti u školskim planovima i programima, neusklađenosti školskih planova i programa sa potrebama, kao i mnogih drugih slabosti i nedostataka u obrazovnim, odnosno školskim ustanovama. Pravne regulative, u sferi obrazovanja su u poslednjem periodu, u mnogome, degradirale sistem obrazovanja, jer se u školama i univerzitetima nije poštovalo stručnost i znanje već politička podobnost.

Stranka smatra da su radikalne reforme u obrazovno-vaspitnom sistemu veoma neophodne. Pri tome, pored rečenog, mora se imati u vidu međuetnička uzajamnost i specifičnosti pojedinih nacionalnih zajednica i regija u kojima one žive.

Stranka ističe i to da u procesu formiranja čovjeka porodica, kao osnovna “ćelija svakog društva ima značajnog udjela. Stoga društvo mora porodici pridavati adekvatan značaj. Stranka se posebno zalaze da obrazovni sistem uvaži vrijednosti koje karakterišu bošnjačku zajedmicu.

Kultura je ključna osobenost svakog naroda, pa time I bošnjačkog, od koje, u najvećoj mjeri, zavisi očuvanje njegovog identiteta. Kulturne vrijednosti imaju univerzalno važenje. One povezuju ljude i narode, pomažu njihovo upoznavanje i građenje međusobnog povjerenja.

Na našim prostorima kulturu treba posmatrati kao zajedničku baštinu svih naroda, s tim što se njihove specifičnosti moraju uvažavati i dalje unapređivati. Država je dužna pomagati očuvanje kulturno-istorijskog blaga, bez obzira kojem civilizacijskom i nacionalnom okviru ono pripadalo. Mora se jamčiti sloboda kreativiteta pojedinaca i nacionalnih zajednica, tačnije razvoj nacionalnih kultura i njihovo prožimanje.

Nauka je bitan segment društvene zajednice od koje zavisi nivo njene razvijenosti. Zapravo, bez nauke i praćenja naučno-tehnoloških dostignuća, a to znači i primjene tih dostignuća u praksi, nema napretka društva u cjelini. Zato, država mora sa svoje strane maksimalno pomagati naučne ustanove, posebno one od kojih zavisi ekonomski napredak i omogućavati njihov razvoj i stalno unapređenje. Neophodno je uspostavljanje saradnje sa međunarodnim naučnim organizacijama, središtima nauke i istraživanja kao i sa vodećim naučnim radnicima u svijetu kako bi se omogućio prenos znanja i iskustva na naše područje i istovremeno prezentiralo naše dostignuće na međunarodnom planu.

 

Za uspješnu demokratsku transformaciju drzave poseban značaj ima informisanje, odnosno ostvarivanje slobode štampe, radija, televizije i drugih medija masovnog informisanja. Javnost je bitan činilac kontrole vlasti i korekcije njenih odluka. Otud izvori informacija moraju biti dostupni za svaki oblik demokratskog propitivanja.

Slobodna cirkulacija ideje i informacija treba da postane organsko svojstvo političkog ambijenta Srbije. Informacija i pravo na nju je važno uporište slobode čovjeka. To je istovremeno resurs razvoja i elemenat kvaliteta socijalnog života. Zakon o informisanju mora biti uređen u skladu sa ustavnim principima i međunarodnim standardima o slobodi štampe, zabrani cenzure, pravima građana da slobodno iznose svoje mišljenje i uvjerenje u javnost, te da javno kritikuju rad državnih organa i funkcionera.  Na drugoj strani, eventualna zloupotreba slobode štampe mora biti adekvatno sankcionisana, ali u redovnoj zakonskoj proceduri.

 

 

Novi Pazar                                                                      Predsjedavajući

30. avgust 2009. godine                                                  Fevzija Murić, sv.r.

 

 

Objavi na društvenim mrežama!